Vitalik Buterin – đồng sáng lập Ethereum – cho rằng mạng lưới Ethereum đang bước vào một giai đoạn phát triển mang tính bản lề, khi những thành phần cốt lõi để giải quyết bài toán “tam giác bất khả thi” của blockchain đã không còn nằm trên lý thuyết mà đang hiện diện dưới dạng mã chạy thực tế trên mainnet.
Trong một bài đăng ngày 3/1 trên nền tảng X, Buterin nhận định rằng Ethereum hiện đã hội tụ đủ ba yếu tố vốn được xem là khó dung hòa: phi tập trung, đồng thuận và băng thông cao. Lập luận của ông xoay quanh hai trụ cột kỹ thuật chính: PeerDAS và ZK-EVM.
Từ hai mô hình P2P cũ đến “loại mạng thứ ba”
Buterin đặt vấn đề trong bối cảnh lịch sử của các hệ thống mạng ngang hàng. Theo ông, các hệ thống P2P trước đây thường rơi vào một trong hai nhóm.
Nhóm thứ nhất, tiêu biểu là BitTorrent, có khả năng phân phối dữ liệu hiệu quả và mở rộng thông lượng cao, nhưng lại không có cơ chế đồng thuận về trạng thái chung của hệ thống. Điều này khiến mạng không thể đảm bảo tính toàn vẹn hay thống nhất dữ liệu ở cấp độ toàn cục.
Nhóm thứ hai là các blockchain như Bitcoin, nơi tính phi tập trung và đồng thuận được đặt lên hàng đầu. Tuy nhiên, cái giá phải trả là băng thông thấp, bởi toàn bộ công việc xác thực và dữ liệu đều bị sao chép lặp lại trên mỗi node, khiến khả năng mở rộng bị giới hạn.
Theo Buterin, Ethereum đang tiến vào một “loại mạng thứ ba”, nơi cả ba yếu tố – phi tập trung, đồng thuận và băng thông cao – có thể cùng tồn tại.
PeerDAS và ZK-EVM: Hai mảnh ghép then chốt
Yếu tố đầu tiên là PeerDAS (Peer Data Availability Sampling), một cơ chế giúp các node có thể xác minh tính khả dụng của dữ liệu mà không cần tải toàn bộ dữ liệu về máy. Buterin cho biết PeerDAS hiện đã được triển khai trên Ethereum mainnet, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc mở rộng khả năng xuất bản và kiểm chứng dữ liệu ở quy mô lớn mà vẫn giữ được tính phi tập trung.
Yếu tố thứ hai là ZK-EVM, công nghệ cho phép xác minh việc thực thi hợp đồng thông minh thông qua các bằng chứng mật mã (zero-knowledge proofs) thay vì phải tái thực thi toàn bộ giao dịch. Theo Buterin, ZK-EVM hiện đang ở giai đoạn alpha, nhưng đã đạt “hiệu năng ở mức production-quality”, với phần việc còn lại chủ yếu liên quan đến độ an toàn và độ tin cậy trong vận hành.
Ông nhấn mạnh rằng đây không phải là những cải tiến nhỏ lẻ. “Ethereum đang được chuyển hóa thành một dạng mạng phi tập trung mới, mạnh hơn về bản chất,” Buterin viết, đồng thời khẳng định bài toán tam giác bất khả thi đã được giải quyết “không phải trên giấy, mà bằng mã đang chạy”.
Một lộ trình kéo dài gần 10 năm
Buterin cũng bác bỏ quan điểm cho rằng đây là một bước đột phá đột ngột. Theo ông, những gì Ethereum đạt được hiện nay là kết quả của một lộ trình nghiên cứu và phát triển kéo dài gần một thập kỷ, bắt đầu từ các nghiên cứu ban đầu về data availability sampling và được thúc đẩy mạnh mẽ từ khoảng năm 2020 với sự phát triển của ZK-EVM.
Sự kết hợp giữa khả dụng dữ liệu và xác minh dựa trên bằng chứng, theo Buterin, đang làm thay đổi tận gốc cách một mạng phi tập trung có thể mở rộng mà không hy sinh các nguyên tắc cốt lõi.
Lộ trình 2026–2030: Mở rộng quy mô mà không đánh đổi
Nhìn về tương lai, Buterin phác thảo một lộ trình kéo dài nhiều năm. Trong năm 2026, ông kỳ vọng Ethereum sẽ chứng kiến các đợt tăng giới hạn gas đáng kể, không hoàn toàn phụ thuộc vào ZK-EVM, gắn với các thay đổi ở cấp độ giao thức như BALs và ePBS. Đây cũng được xem là giai đoạn đầu tiên mà việc vận hành các node ZK-EVM có thể trở nên khả thi.
Trong giai đoạn từ 2026 đến 2028, Ethereum dự kiến trải qua hàng loạt điều chỉnh kỹ thuật, bao gồm repricing gas, thay đổi cấu trúc trạng thái và dịch chuyển execution payloads sang blob, nhằm tạo nền tảng an toàn cho việc mở rộng hơn nữa.
Xa hơn, trong khoảng 2027–2030, Buterin cho rằng ZK-EVM sẽ trở thành phương thức xác thực block chủ đạo trên Ethereum, mở đường cho các đợt tăng giới hạn gas lớn hơn mà vẫn đảm bảo tính phi tập trung và an toàn của mạng lưới.
Now that ZKEVMs are at alpha stage (production-quality performance, remaining work is safety) and PeerDAS is live on mainnet, it's time to talk more about what this combination means for Ethereum.
— vitalik.eth (@VitalikButerin) January 3, 2026
These are not minor improvements; they are shifting Ethereum into being a…
Phân tán block building: Mảnh ghép dài hạn
Ngoài hai trụ cột chính, Buterin còn đề cập tới một yếu tố dài hạn khác là phân tán quá trình xây dựng block. Mục tiêu cuối cùng, theo ông, là một mạng lưới nơi toàn bộ block không bao giờ được “lắp ráp” tại một điểm duy nhất. Dù thừa nhận đây chưa phải yêu cầu cấp thiết trong ngắn hạn, Buterin cho rằng việc phân tán quyền lực trong block building sẽ giúp giảm rủi ro tập trung, hạn chế khả năng can thiệp vào quá trình đưa giao dịch vào block và cải thiện tính công bằng về mặt địa lý.
Ethereum trước một bước ngoặt mới
Những luận điểm của Vitalik Buterin cho thấy Ethereum đang tiến gần tới giai đoạn mà các giới hạn truyền thống của blockchain không còn là rào cản mang tính cấu trúc. Nếu lộ trình được triển khai đúng như kỳ vọng, Ethereum có thể trở thành ví dụ thực tiễn đầu tiên cho một mạng blockchain vừa mở rộng quy mô lớn, vừa duy trì được các nguyên tắc nền tảng của sự phi tập trung.
Tại thời điểm ghi nhận, ETH giao dịch quanh vùng 3.160 USD, tiếp cận đường EMA 50 tuần trên khung thời gian tuần – một mốc kỹ thuật thường được giới phân tích xem là ranh giới quan trọng đối với xu hướng trung hạn của Ethereum.
